تحقیق علمی دانشگاه *80- مقاله دانشگاه

یکی از مباحثی که میتواند نقش بسزایی در موفقیت یک سازمان داشته باشد درک درست از عملکرد و در پی آن برنامهریزی مناسب برای آینده آن سازمان میباشد. ارزیابی و مدیریت عملکرد علاوه بر روشن ساختن وضعیت موجود یک سازمان میتواند برنامه استراتژیک آن سازمان برای آینده سازمان را نیز مشخص نماید.
با توجه به پویایی زنجیره تامین و افزایش روزافزون رقبا، سازمانها بیش از پیش به دنبال یک سیستم ارزیابی عملکرد اثربخش میباشند. برنامه استراتژیکی که تمام جوانب را در نظر گرفته و به صورت پویا تدوین شده باشد میتواند راهگشای سازمانها در بهبود عملکرد هرچه بیشترشان در زنجیره تامین باشد.
در عصر کنونی تحولات شگرف دانش مدیریت وجود نظام ارزشیابی را اجتناب ناپذیر نموده است، بگونه ای که فقدان نظام ارزیابی در ابعاد مختلف سازمان اعم از ارزیابی در استفاده از منابع و امکانات، کارکنان، اهداف و استراتژی ها را به عنوان یکی از علائم بیماریهای سازمان قلمداد مینماید.
تمامی نکات ذکر شده در فوق باعث انتخاب مبحث ارزیابی عملکرد با استفاده از کارت امتیازی متوازن گردید. همچنین به جهت پویایی اطلاعات و تضاد بین افراد در رابطه با تصمیم گیری در رابطه با اهداف سازمان و زنجیره تامین، تئوری بازیها جهت تحلیل مورد استفاده قرار گرفته است.
1-4- مروری کلی بر ادبیات موضوع
ارزیابی و مدیریت عملکرد یکی از مفاهیم شناخته شده در بین پژوهشگران و محققان میباشد. کاربرد کارت امتیازی متوازن در بین ابزارهای گوناگون ارزیابی عملکرد نیز در بین مطالعات بسیار به چشم میخورد. در این میان مطالعات چندانی در رابطه با استفاده از تئوری بازیها در مبحث ارزیابی عملکرد به چشم نمیخورد. در این بخش کلیاتی از مطالعات انجام گرفته در رابطه با ارزیابی عملکرد و ابزارهای مختلف آن خدمتتان ارائه میشود.
از ابتدایی ترین مطالعات صورت گرفته در حوزه ارزیابی عملکرد مدل سینک وتاتل (1989) می باشد، که در این مدل عملکرد یک سازمان ناشی از روابط پیچیده بین هفت شاخص عملکردی اثربخشی، کارایی، کیفیت، بهره وری، کیفیت زندگی کاری، نوآوری و سودآوری است.
کیگان در سال 1989 ماتریس ارزیابی عملکرد را معرفی نمود. نقطه قوت این مدل آن است که جنبه های مختلف عملکرد سازمان، شامل جنبه های مالی و غیر مالی و جنبه های داخلی و خارجی به صورت یکپارچه مورد توجه قرار می گیرد. اما این مدل به خوبی روابط بین جنبه های مختلف عملکرد سازمانی را نشان نمی دهد.
چارچوب «نتایج و تعیین کننده ها» در سال 1991 توسط فیتزگرالد و همکارانش معرفی شد که مشکل ماتریس عملکرد را بر طرف می کند. این چارچوب بر این فرض استوار است که در هر سازمانی دو نوع شاخص عملکرد پایه وجود دارد. شاخص هایی که به نتایج مربوط می شوند و آنهایی که بر تعیین کننده های نتایج تمرکز دارند.
در سال 1991 مدل دیگری به نام مدل هرم عملکرد توسط لینچ کراس معرفی شد، که چگونگی ایجاد این رابطه را نشان می دهد. هدف هرم عملکرد ایجاد ارتباط بین استراتژی سازمان و عملیات آن است.
یکی از چارچوب های مطرح ارزیابی عملکرد، مدل تعالی سازمان (EFQM) (1992) است که شامل عواملی است که به دو گروه اصلی «توانمندسازها» و «نتایج» تقسیم می شود.
نیلی و همکارانش در سال 1995 مرور بسیار خوبی در زمینه ارزیابی عملکرد ارائه داده اند و تحقیقات بسیاری به آن ارجاع شده است؛ از جمله ملاحظات کلیدی مدنظر در این مطالعات به شرح زیر است:
فاکتور های موثر در پیاده سازی موفقیت آمیز سیستم های ارزیابی عملکرد چیست؟
فاکتورهای شکل دهنده ارزیابی سیستم های اندازه گیری عملکرد کدامند؟
نحوه حمایت و پشتیبانی از سیستم های ارزیابی عملکرد در هر زمان به گونه ای که با محیط های پویا و استراتژی های متغیر مطابق باشد، چگونه است؟
یکی از مشهورترین و شناخته شده ترین مدل های سیستم اندازه گیری عملکرد، که در این پایان نامه نیز از آن استفاده شده است، مدل کارت امتیازدهی متوازن می باشد که در سال 1992 توسط کاپلان و نورتن مطرح و سپس گسترش و بهبود یافت. این مدل پیشنهاد می کند که برای اندازه گیری عملکرد هر سازمانی از یک سری شاخص های متوازن در چهار بعد سازمان استفاده شود که عبارتند از مالی، مشتریان، فرآیند داخلی و رشد و یادگیری.
مدل SCOR (2005) یک مدل مرجع فرآیندی است که توسط انجمن زنجیره تامین (SCC) برای مدیریت و ارزیابی پیکره زنجیره تامین توسعه یافته است. این مدل برنامه های عملیاتی و شاخص های فراوانی را جهت برآوردن اهداف استراتژیک سازمان در اختیار مدیران قرار می دهد. پنج فرآیند اصلی این مدل عبارتند از: برنامه ریزی، منابع، تولید، تحویل و بازگشت.
علاوه بر مطالعات و مدل های نام برده شده، مدل های دیگری نیز مطرح شده اند، که ازجمله آنان می توان به مدل های فرآیند کسب و کار (1996)، مدوری و استیپل (2000)، تحلیل ذی نفعان 2001، مالکوم بالدریچ (1988)، اندازه گیری عملکرد یکپارچه (1997) و منشور عملکرد (2002) اشاره نمود. تمامی مدل های مذکور به بررسی و تبیین شاخص های عملکردی می پردازند و برای تحلیل شاخص ها می بایست از روش ها و تکنیک های تصمیم گیری بهره برد.
فرآیند تحلیل مسیر که در این پایان نامه از آن بهره گرفته شده است یک روش تحلیل چند متغیره میباشد که برای بررسی یک مجموعه از روابط که به صورت شکل مدل علیتی خطی نمایش داده میشوند، استفاده میگردد. از کاربردهای این مفهوم در رابطه با ارزیابی عملکرد و تعین روابط علی و معلولی میان معیارهای کارت امتیازدهی متوازن میتوان به مطالعلت آقایان کانجی و سا اشاره نمود. کانجی و سا درسال 2002 تحلیل مسیر را برای تحلیل کارت امتیازی کسب و کار ارائه شده توسط کانجی مورد استفاده قرار دادند. به علت اینکه آنها از دادههای جزئی متقاطع استفاده کرده بودند، روش آنها قادر نیست تا روابط داخلی بین هر چارچوب موجود را تعیین کند. برنی و همکارانشدر سال 2009 روش چند متغیره تحلیل مسیر با دادههای طولی را برای تحلیل عوامل سازمانی مورد استفاده قرار دادهاند. آنها در این رویکرد پس از شناسایی مؤلفههای مؤثر، ترسیمی از روابط علی و معلولی را مورد نظر قرار داده و سپس در قدم اول با بررسی همبستگی میان عوامل، روابط را با فرضهای آماری تحت آزمون t دوطرفه مورد سنجش قرار داده و در نهایت به کمک رگرسیون مقادیر ارتباط را مورد نظر قرار دادهاند.
در سال 2013 جعفری و همکارانش با استفاده از تحلیل مسیر و تئوری بازیهای مشارکتی به تعیین روابط علیتی شاخصهای توسعهای علم و فناوری در بخش خصوصی صنعتی پرداختند. در این مطالعه پس از تعیین شاخصهای مورد نظر در قالب کارت امتیازی متوازن و تعیین روابط علی میان آنها توسط فرآیند تحلیل مسیر بهترین ترکیب شاخص ها را با استفاده از ارزش شیپلی که یک مفهوم مهم در تئوری بازیهای مشارکتی میباشد، تعیین نمودند.
در سال 2011 دکتر نایینی و همکارانش با تلفیق تئوری بازیهای تکاملی و کارت امتیازی متوازن یک روش جدید را در ارزیابی عملکرد معرفی نمودند. در این مقاله این روش در یک زنجیره تامین محیطی اجرا گردید.
1-5- جنبههای نوآوری موضوع
تلفیق ابزارهای مختلف در کنار کارت امتیازی متوازن جهت تعیین بهترین استراتژیها
این ابزارها شامل فرآیند تحلیل مسیر، تئوری بازیهای مشارکتی و تئوری بازیهای تکاملی میباشند. هر یک از این ابزارها به نحوی ما را در رسیدن به ترکیب استراتژیک مناسب یاری مینمایند. الگوریتم ارائه شده در این پژوهش برای اولین بار میباشد که مورد استفاده قرار میگیرد.
مشخص نمودن مسیرها و ترکیبهای نا مناسب استراتژیک قبل از ورود به مراحل تصمیمگیری با استفاده از فرآیند تحلیل مسیر
تعیین میزان همبستگی و نوع همبستگی میان شاخصها در ارزیابی عملکرد پیشینه زیادی دارد. اما استفاده از این موضوع به وسیله تحلیل مسیر و پیرو آن استفاده از تئوری بازها یک ابتکار جدید در این مطالعه به حساب میآید. مسیرهایی که ارتباط معنا داری بین مؤلفههای آن وجود ندارد، باعث طولانی تر شدن اجرای الگوریتم تئوری بازیهای تکاملی برای پیدا کردن جواب بهینه میگردند. با استفاده از تحلیل مسیر این مسیرها پیدا شده و حذف میشوند.
استفاده از مقادیر ارزش شیپلی به عنوان ورودی در تئوری بازیهای تکاملی
در تنها مطالعه پیشین که از تئوری بازیهای تکاملی استفاده شده بود، مقادیر ورودی در طرح مربع لاتین داده هایی جمع آوری شده از سطح نخبگان بود، اما در این مطالعه از مقادیر شیپلی استفاده شده است. این امر دقت الگوریتم را در رسیدن به جواب بهینه بیشتر مینماید.
پیاده سازی روش ارائه شده در یک کارخانه تولیدی صنایع غذایی
تمامی مراحل این الگوریتم در یک کارخانه صنایع غذایی پیاده سازی شدهاست. تمام دادهها و اطلاعات مورد استفاده از یک مطالعه موردی واقعی بدست آمدهاند.
1-6- کاربران نتایج
کاربران تحقیق در وهله اول مدیران و سازمانهای مختلف میباشند که در پی ارزیابی عملکرد و برنامه ریزی استراتژیک هستند. همچنین روش ارائه شده و موضوعات متعدد مطرح شده در این پژوهش میتواند مورد بررسی و مطالعه محققین زنجیره تامین و ارزیابی عملکرد قرار گیرد.
1-7- روش و متدلوژی تحقیق
از آنجا که مقالات موجود در ابزارهای مختلف ادبیات موضوع از اهمیت خاصی برخوردار هستند، در فصل دوم این پایان نامه به مرور موضوع و ابزارهای استفاده شده در این پژوهش پرداخته شده است. در این فصل مروری بر ادبیات موضوعی ارزیابی عملکرد صورت میگیرد پس از آن تعاریف و مفاهیم ارزیابی عملکرد به صورت مفصل مرد بحث قرار خواهد گرفت. در ادامه تعریف و قواعد کلی تحلیل مسیر را ارائه خواهیم داد. همچنین به طور گسترده کاربرد تحلیل مسیر در مطالات پیشین را مورد بررسی قرار میدهیم. سپس تعاریف و مباحث کلی تئوری بازیها را تشریح مینماییم. در ادامه ارزش شیپلی که از آن در این مطالعه استفاده شدهاست را مطرح مینماییم و در نهایت تئوری بازیهای تکاملی را به همرا روابط آن تشریح خواهد شد. در فصل سوم روش کلی مورد استفاده و محاسبات لازم در هرمرحله ارائه شده است. بدیت ترتیب که پس از معرفی الگوریتم کلی این روش هر مرحله را به صورت جداگانه توضیح داده و مورد بررسی قرار میدهیم. در فصل چهارم روش مطرح شده با استفاده از داده های یک شرکت تولیدی صنایع غذایی مورد ارزیابی قرار میگیرد. در این فصل تمام مقادیر محاسباتی از جمله محاسبات مربوط به تحلیل مسیر و ارزش شیپلی و تئوری بازیهای تکاملی آورده شده است و نتایج ارائه میگردد. در فصل پنجم نتایج حاصل از این پایان نامه ارئه میگردد.
1-8- جمع بندی
در این فصل به اهمیت موضوع ارزیابی عملکرد و این که در دنیای امروز یک جز جدا نشدنی هر سازمان میباشند اشاره گردید. پس از معرفی موضوع پایان نامه به ضرورت انتخاب این موضوع پرداخته شد. سپس مروری کلی بر مطالعات پیشین انجام شد که شامل ارائه برخی مفاهیم و ابزارهای استفاده شده در این مطالعه میباشد. سپس به جنبههای نوآوری و کاربران این مطالعه اشاره گردید. درنهایت چارچوب کلی این مطالعه و نمایی از فصول آینده این مطالعه که شامل 5 فصل میباشد ارائه گردید.
فصل دوم
مفاهیم کلی و مرور ادبیات
2-1- مقدمه
در این فصل تعاریف و مرور ادبیات ارزیابی عملکرد، کارت امتیازی متوازن، تحلیل مسیر، تئوری بازیهای مشارکتی و تئوری بازیهای تکاملی و همچنین مقالاتی که پایه و اساس شکل گیری این پژوهش بودهاند آورده شده است.
2-2- ارزیابی عملکرد
2-2-1- تعاریف و مفاهیم ارزیابی عملکرد
برای درک مفهوم ارزیابی عملکرد ابتدا باید دو مفهوم عملکرد و اندازه گیری عملکرد را به خوبی بشناسیم. از این رو تعاریف و معانی مختلفی که از مفهوم عملکرد شده است را ارائه می دهیم:
عملکرد، نتیجه یک عمل است (ارزش قابل اندازه‌گیری ایجاد می‌شود).
عملکرد، مقایسه نتایج با چند الگو یا مرجع انتخاب شده یا تحمیل شده داخلی یا خارجی است.
عملکرد، نتایج مقایسه با انتظارات است.
عملکرد، نیل به دستاوردها توسط فرد، تیم، سازمان یا فرآیند است.
از تعاریف فوق روشن می گردد که عملکرد هم قابل اندازه گیری می باشد و هم قابل قیاس. از این رو مفهوم دیگری به نام اندازه گیری عملکرد قابل طرح می باشد که عبارت است از فرآیند کمی سازی اثر بخشی و کارایی فعالیت های گذشته می باشد. ارزیابی عملکرد را می توان در راستای تعاریف فوق به صورت های زیر تعریف نمود:
ارزیابی عملکرد فرایندی است که به سنجش و اندازه گیری، ارزش گذاری و قضاوت درباره عملکرد طی دوره ای معین می پردازد.
ارزیابی عملکرد عبارتست از اندازه گیری عملکرد از طریق مقایسه وضع موجود با وضع مطلوب یا ایده آل براساس شاخص های از پیش تعیین شده که خود واجد ویژگی های معین باشد.
ارزیابی عملکرد را می توان به صورت یک فرآیند دوار (شکل 2-1) در نظر گرفت. مراحل مختلف این فرآیند یک سیستم ارزیابی عملکرد را تشکیل می دهند. این فرآیند با شناسایی شاخص ها و طبقه بندی آنها شروع می گردد. پس از طبقه بندی شاخص ها به تعیین عوامل کلیدی موفقیت می پردازد. سپس با جمع آوری داده ها و تجزیه و تحلیل آنها این فرآیند خاتمه می یابد.
18543621224280ماموریت،
چشم انداز و استراتژی
00ماموریت،
چشم انداز و استراتژی

شکل 2-1- فرآیند دوار ارزیابی عملکرد
2-2-2- اهداف ارزیابی عملکرد
اهداف بسیاری در رابطه با ارزیابی عملکرد در مطالعات انجام گرفته بر شمرده شده اند. یکی از جامع ترین و جدید ترین اهداف بر شمرده شده برای ارزیابی عملکرد توسط گانسکاران و کوبو در سال 2007 ارائه شده است که عبارتند از:
شناسایی موفقیت
شناسایی اینکه نیازهای مشتری برطرف شده است
درک بهتر از فرآیندها
شناسایی تنگناها، ضایعات، مشکلات و فرصت های بهبود.
ارائه تصمیمات مبتنی بر واقعیات
ایجاد پیشرفت
ردیابی پیشرفت
تسهیل همکاری و ارتباطات باز و شفاف
2-2-3- مبانی نظری و پیشینه ارزیابی عملکرد
ادبیات ارزیابی عملکرد را می توان به دو دوره مجزا از هم تقسیم نمود. اولین دوره از اواخر دهه 1880 شروع شد و تا اواخر دهه 1980 ادامه داشت که در این دوران تاکید اصلی سیستم های ارزیابی عملکرد بر معیارهای مالی بوده و دوره بعدی که از اواخر دهه 1980 آغاز شد و تا امروز پیشرفت بسیاری داشته است، به دلیل تغییرات ایجاد شده در بازار جهانی حادث شد. همانطور که گفته شد توجه به سیستم های ارزیابی عملکرد در سال های اخیر در حال افزایش می باشد، زیرا جهان صنعتی امروز متوجه شده است که از آنجایی که این سیستم ها، اطلاعات لازم جهت تصمیم گیری را فراهم می آورند پس نقش مهمی در موفقیت سازمان های تجاری دارند.
از ابتدایی ترین مطالعات صورت گرفته در حوزه ارزیابی عملکرد مدل سینک وتاتل (1989) می باشد، که در این مدل عملکرد یک سازمان ناشی از روابط پیچیده بین هفت شاخص عملکردی اثربخشی، کارایی، کیفیت، بهره وری، کیفیت زندگی کاری، نوآوری و سودآوری است.
کیگان در سال 1989 ماتریس ارزیابی عملکرد را معرفی نمود. نقطه قوت این مدل آن است که جنبه های مختلف عملکرد سازمان، شامل جنبه های مالی و غیر مالی و جنبه های داخلی و خارجی به صورت یکپارچه مورد توجه قرار می گیرد. اما این مدل به خوبی روابط بین جنبه های مختلف عملکرد سازمانی را نشان نمی دهد.
چارچوب «نتایج و تعیین کننده ها» در سال 1991 توسط فیتزگرالد و همکارانش معرفی شد که مشکل ماتریس عملکرد را بر طرف می کند. این چارچوب بر این فرض استوار است که در هر سازمانی دو نوع شاخص عملکرد پایه وجود دارد. شاخص هایی که به نتایج مربوط می شوند و آنهایی که بر تعیین کننده های نتایج تمرکز دارند. یکی از نیازهای هرسیستم ارزیابی عملکرد، وجود یک رابطه شفاف بین شاخص های عملکرد در سطوح سلسله مراتبی مختلف سازمان است، به گونه ای که همه واحدها برای رسیدن به اهداف یکسان تلاش کنند.
در سال 1991 مدل دیگری به نام مدل هرم عملکرد توسط لینچ کراس معرفی شد، که چگونگی ایجاد این رابطه را نشان می دهد. هدف هرم عملکرد ایجاد ارتباط بین استراتژی سازمان و عملیات آن است.
یکی از چارچوب های مطرح ارزیابی عملکرد، مدل تعالی سازمان (EFQM) (1992) است که شامل عواملی است که به دو گروه اصلی «توانمندسازها» و «نتایج» تقسیم می شود. توانمندسازها عبارت اند از رهبری، کارکنان، خط مشی و راهبرد، منابع و ذی نفعان و فرآیندها. درمقابل نتایج شامل نتایج کارکنان، نتایج حاصل از مشتریان، نتایج حاصل از جامعه و نتایج عملکرد کلیدی است. تئوری سازنده و پشتیبان این روش بیانگر آنست که توانمندسازها مانند اهرم هایی هستند که مدیران از آنها برای رسیدن سریع تر به نتایج آتی استفاده می کنند.
نیلی و همکارانش در سال 1995 مرور بسیار خوبی در زمینه ارزیابی عملکرد ارائه داده اند و تحقیقات بسیاری به آن ارجاع شده است؛ از جمله ملاحظات کلیدی مدنظر در این مطالعات به شرح زیر است:
فاکتور های موثر در پیاده سازی موفقیت آمیز سیستم های ارزیابی عملکرد چیست؟
فاکتورهای شکل دهنده ارزیابی سیستم های اندازه گیری عملکرد کدامند؟
نحوه حمایت و پشتیبانی از سیستم های ارزیابی عملکرد در هر زمان به گونه ای که با محیط های پویا و استراتژی های متغیر مطابق باشد، چگونه است؟
یکی از مشهورترین و شناخته شده ترین مدل های سیستم اندازه گیری عملکرد، مدل کارت امتیازدهی متوازن می باشد که در سال 1992 توسط کاپلان و نورتن مطرح و سپس گسترش و بهبود یافت. این مدل پیشنهاد می کند که برای اندازه گیری عملکرد هر سازمانی از یک سری شاخص های متوازن در چهار بعد سازمان استفاده شود. این چهار بعد پاسخگویی به چهار سوال اساسی زیر را امکان پذیر می سازد:
نگاه ها به سهام داران چگونه است؟ (جنبه مالی)
در چه زمینه هایی باید خوب عمل کنیم؟ (جنبه داخلی کسب و کار)
نگاه مشتریان به ما چگونه است؟ (جنبه مشتری)
چگونه می توانیم به بهبود و خلق ارزش ادامه بدهیم؟ (جنبه یادگیری و رشد)
مدل SCOR (2005) یک مدل مرجع فرآیندی است که توسط انجمن زنجیره تامین (SCC) برای مدیریت و ارزیابی پیکره زنجیره تامین توسعه یافته است. این مدل برنامه های عملیاتی و شاخص های فراوانی را جهت برآوردن اهداف استراتژیک سازمان در اختیار مدیران قرار می دهد. پنج فرآیند اصلی این مدل عبارتند از: برنامه ریزی، منابع، تولید، تحویل و بازگشت. در این مدل سه سطح تعریف شده است:
انواع فرآیندها؛
پیکره فرآیند (شامل 30 دسته فرآیند در قالب 5 فرآیند اصلی)
عناصر فرآیند شامل تعریف فرآیند، وروردی ها و خروجی ها، پارامترهای ارزیابی کارایی، بهترین عملیات قابل استفاده، تجهیزات/ سیستم ها/ ظرفیت های لازم برای بهترین شیوه انجام کار.
علاوه بر مطالعات و مدل های نام برده شده، مدل های دیگری نیز مطرح شده اند، که ازجمله آنان می توان به مدل های فرآیند کسب و کار (1996)، مدوری و استیپل (2000)، تحلیل ذی نفعان 2001، مالکوم بالدریچ (1988)، اندازه گیری عملکرد یکپارچه (1997) و منشور عملکرد (2002) اشاره نمود. تمامی مدل های مذکور به بررسی و تبیین شاخص های عملکردی می پردازند و برای تحلیل شاخص ها می بایست از روش ها و تکنیک های تصمیم گیری بهره برد.
خلاصه ای از مدل های ارزیابی عملکرد به همراه نکات کلی و اهم ابعاد مورد توجه در جدول 2-1 آورده شده است.
جدول 2-1- مدلهای ارزیابی عملکرد
نام مدل سال طرح طراح نکات کلی اهم ابعاد مورد توجه
ﺳﻴﻨﻚ ﻭ ﺗﺎﺗﻞ 1989 ﺳﻴﻨﻚ ﻭ ﺗﺎﺗﻞ ﺗﻮﺟﻪ ﺁﻥ ﺑﺮﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎﻱ ﻣﺎﻟﻲ ﻭ ﻏﻴﺮﻣﺎﻟﻲ ﺍﺳﺖ ﺍﺛﺮﺑﺨﺸﻲ، ﻛﺎﺭﺍﺋﻲ، ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺯﻧﺪﮔﻲ ﻛﺎﺭﻱ، ﺑﻬﺮﻩﻭﺭﻱ، ﻧﻮﺁﻭﺭﻱ ﻭ ﺳﻮﺩﺁﻭﺭﻱ
ماتریس عملکرد 1989 کیگان ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎﻱ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻨﻲ ﺷﺪﻩ ﻭ ﻭﺍﻗﻌﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺭﺍ ﻛﻨﺘﺮﻝ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎﻱ ﺍﻳﻦ ﻣﺪﻝ ﺷﺎﻣﻞ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎﻱ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﻲ ﺷﺎﻣﻞ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎﻱ ﻣﺎﻟﻲ ﻭ ﻏﻴﺮ ﻣﺎﻟﻲ ﻭ ﺟﻨﺒﻪ ﻫﺎﻱ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﻭ ﺧﺎﺭﺟﻲ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ.
ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻭ ﺗﻌﻴﻴﻦﻛﻨﻨﺪه ﻫﺎ 1991 ﻓﻴﺘﺰﮔﺮﺍﻟﺪ ﻭ ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻣﺪﻝ 2 ﻧﻮﻉ ﺷﺎﺧﺺ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ. ﺷﺎﺧص هاﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻭ ﺁﻧﻬﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﺮ ﺗﻌﻴﻴﻦﻛﻨﻨﺪﻩ ﻫﺎﻱ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﻤﺮﻛﺰ ﺩﺍﺭﻧﺪ. ﺷﺎﺧص ها ﺷﺎﻣﻞ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻣﺎﻟﻲ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻮﺩﺁﻭﺭﻱ ﻭ ﺭﻗﺎﺑﺖ ﻣﺜﻞ ﺳﻬﻢ ﺑﺎﺯﺍﺭ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﻱ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﻫﺎ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨﺪﺍﺯ: ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﺍﻧﻌﻄﺎﻑ، ﺑﻜﺎﺭﮔﻴﺮﻱ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻭ ﻧﻮﺁﻭﺭﻱ.
ﻫﺮﻡ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ 1991 لینچ کراس ﺑﺎ ﻫﺪﻑ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺍﺭﺗﺒﺎﻁ ﺑﻴﻦ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻱ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻭ ﻋﻤﻠﻴﺎﺕ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ. ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺷﺎﻣﻞ ﭼﻬﺎﺭ ﺳﻄﺢ ﺍﺯ ﺍﻫﺪﺍﻑ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻴﺎﻥ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﺍﺛﺮﺑﺨﺸﻲ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻭ ﻛﺎﺭﺍﻳﻲ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ. ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﻳﻲ ﻛﻠﻴﺪﻱ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻛﻪ ﺑﻪ ﮔﺮﻭﻫﻬﺎﻱ ﺧﺎﺭﺝ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺗﻮﺟﻪ ﺩﺍﺭﻧﺪ (ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺭﺿﺎﻳﺖ ﻣﺸﺘﺮﻳﺎﻥ، ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻭ ﺗﺤﻮﻳﻞ
ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ) ﻭ ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﻱ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﻛﺴﺐ ﻭﻛﺎﺭ(ﻧﻈﻴﺮ ﺑﻬﺮﻩ ﻭﺭﻱ، ﺳﻴﻜﻞ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﻭ ﺍﺗﻼﻓﺎﺕ) ﺍﺳﺖ.
تعالی سازمانی 1991 ﺍﻳﻦ ﭼﺎﺭﭼﻮﺏ ﺷﺎﻣﻞ ﺩﻭ ﺩﺳﺘﻪ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺟﺪﺍ ﺍﺯ ﻫﻢ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﻛﻠﻲ ﺑﻪ ﺗﻮﺍﻧﻤﻨﺪﺳﺎﺯﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ 5 ﻣﻌﻴﺎﺭ ﻭ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺷﺎﻣﻞ 4ﻣﻌﻴﺎﺭ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ. ﺷﺎﺧﺺ ﺗﻮﺍﻧﻤﻨﺪﺳﺎﺯﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ ﺭﻫﺒﺮﻱ، ﻛﺎﺭﻛﻨﺎﻥ، ﺳﻴﺎﺳﺘﻬﺎ ﻭ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻱ ﻫﺎ، ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻭ ﺫﻳﻨﻔﻌﺎﻥ ﻭ ﻓﺮﺍﻳﻨﺪﻫﺎ. ﻭ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻋﺒﺎﺭﺗﻨﺪ ﺍﺯ: ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ ﺍﺯ ﻛﺎﺭﻛﻨﺎﻥ، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ ﺍﺯ ﻣﺸﺘﺮﻳﺎﻥ، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺣﺎﺻﻞ ﺍﺯ ﺟﺎﻣﻌﻪ ﻭ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻛﻠﻴﺪﻱ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ
ﻛﺎﺭﺕ ﺍﻣﺘﻴﺎﺯﺩﻫﻲ ﻣﺘﻮﺍﺯﻥ 1992 ﻛﺎﭘﻼﻥ ﻭ
ﻧﻮﺭﺗﻮﻥ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻫﺮ ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﻲ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﺍﺯ ﻳﻚ ﺳﺮﻱ ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﻱ ﻣﺘﻮﺍﺯﻥ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻛﺮﺩ ﺗﺎ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ بتوان ﻧﮕﺎﻩ ﻛﻠﻲ ﺍﺯ ﭼﻬﺎﺭ ﺟﻨﺒﻪ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ ﺟﻨﺒﻪ ﻣﺎﻟﻲ ، ﺟﻨﺒﻪ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﻛﺴﺐ ﻭ ﻛﺎﺭ، ﺟﻨﺒﻪ ﻣﺸﺘﺮﻱ ، ﺟﻨﺒﻪ ﻳﺎﺩﮔﻴﺮﻱ ﻭ ﻧﻮﺁﻭﺭﻱ
ﻓﺮﺍﻳﻨﺪ ﻛﺴﺐ ﻭ ﻛﺎﺭ 1996 براون ﺍﻳﻦ ﭼﺎﺭﭼﻮﺏ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮﺍﺗﺒﻲ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻭ ﻛﺎﺭﺑﺮﺩﻱ ﺍﺳﺖ ﭼﺮﺍ ﻛﻪ ﺗﻔﺎﻭﺕ ﺑﻴﻦ ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﻱ ﻭﺭﻭﺩﻱ، ﻓﺮﺍﻳﻨﺪ، ﺧﺮﻭﺟﻲ ﻭ ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺭﺍ ﺑﺮﺟﺴﺘﻪ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺷﺎﻣﻞ ﺷﺎﺧﺼﻬﺎﻱ ﻭﺭﻭﺩﻱ (ﻧﻴﺎﺯﻫﺎﻱ ﻣﺸﺘﺮﻳﺎﻥ)، ﻓﺮﺍﻳﻨﺪ(ﺗﺤﻮﻳﻞ ﻣﺤﺼﻮﻻﺕ)، ﺧﺮﻭﺟﻲ (ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻣﺎﻟﻲ) ﻭ ﻧﺘﺎﻳﺞ(ﺟﻠﺐ ﺭﺿﺎﻳﺖ ﻣﺸﺘﺮﻳﺎﻥ) ﺍﺳﺖ.
ادامه جدول 2-1- مدلهای ارزیابی عملکرد
نام مدل سال طرح طراح نکات کلی اهم ابعاد مورد توجه
ﻣﺪﻭﺭﻱ ﻭ ﺍﺳﺘﻴﭙﻞ 2000 ﻣﺪﻭﺭﻱ ﻭ
ﺍﺳﺘﻴﭙﻞ ﺑﺎ ﻫﺪﻑ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﭼﺎﺭﭼﻮﺑﻬﺎﻱ ﺟﺎﻣﻊ ﻭ ﻳﻜﭙﺎﺭﭼﻪ ﺑﺮﺍﻱ ﺍﺭﺗﻘﺎﻱ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎﻱ ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻲ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺍﺭﺍﺋﻪ ﺷﺪ. ﺍﻳﻦ ﺭﻭﻳﻜﺮﺩ ﺷﺎﻣﻞ ﺷﺶ ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺑﻪ ﻫﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺍﺳﺖ. ﺷﺎﻣﻞ ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﻫﺰﻳﻨﻪ، ﺍﻧﻌﻄﺎﻑ ﭘﺬﻳﺮﻱ، ﺯﻣﺎﻥ، ﺗﺤﻮﻳﻞ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ ﻭ ﺭﺷﺪ
ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺫﻱ ﻧﻔﻌﺎﻥ 2001 لی ﺑﺎ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﺍﻫﺪﺍﻑ ﻭ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻱ ﻫﺎﻱ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺷﺮﻭﻉ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﻣﺪﻝ ﺫﻱ ﻧﻔﻌﺎﻥ ﺑﻪ ﺩﻭ ﮔﺮﻭﻩ ﺩﺳﺘﻪ ﺑﻨﺪﻱ ﻣﻴﺸﻮﻧﺪ: ﺫﻱ ﻧﻔﻌﺎﻥ ﻛﻠﻴﺪﻱ ﻭ ﻏﻴﺮ ﻛﻠﻴﺪﻱ ﺗﻔﻜﻴﻚ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺷﺎﻣﻞ ﺳﻮﺩﺁﻭﺭﻱ، ﺭﺿﺎﻳﺖ ﻣﺸﺘﺮﻱ، ﻛﻴﻔﻴﺖ، ﺗﺤﻮﻳﻞ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻊ
ﻣﺎﻟﻜﻮﻡ ﺑﺎﻟﺪﺭﻳﭻ 1988 ﻣﺎﻟﻜﻮﻡ ﺑﺎﻟﺪﺭﻳﭻ ﺑﺮﺍﻱ ﺷﻨﺎﺳﺎﺋﻲ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺩﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﻬﺎ ﺑﻪ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻭ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻭ ﻣﻴﺰﺍﻥ ﺭﺷﺪ ﺁﮔﺎﻫﻲ ﺁﻧﻬﺎ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺍﻫﻤﻴﺖ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﻭ ﺑﺮﺗﺮﻱ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺗﺤﺖ ﻳﻚ ﻗﺎﻟﺐ ﺭﻗﺎﺑﺘﻲ ﺍﻳﺠﺎﺩﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺭﻫﺒﺮﻱ 120 ﺍﻣﺘﻴﺎﺯ، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺭﻳﺰﻱ ﺍﺳﺘﺮﺍﺗﮋﻳﻚ 85، ﺗﻤﺮﻛﺰ ﺑﺮ ﻣﺸﺘﺮﻱ 85، ﺩﺍﺩﻩ ﻫﺎ ﺗﺤﻠﻴﻞ 90، ﺗﻤﺮﻛﺰ ﺑﺮﻣﻨﺎﺑﻊ ﺍﻧﺴﺎﻧﻲ 85، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻓﺮﺍﻳﻨﺪ 85، ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﺠﺎﺭﻱ 450
اﻧﺪﺍﺯﻩ ﮔﻴﺮﻱ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻳﻜﭙﺎﺭﭼﻪ 1997 ﺑﻲ ﺗﺴﻲ ﻭ
ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ ﻓﺮﺁﻳﻨﺪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﮔﻴﺮﻱ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻳﻚ ﺣﻠﻘﻪ ﺑﺴﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﺮﻛﺖ ﺗﻮﺳﻂ ﺁﻥ ﻣﻲ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻄﻮﺭ ﺧﻄﻲ ﺑﺎ ﺍﻫﺪﺍﻑ ﻭﺭﺍﻫﺒﺮﺩ ﻫﺎﻱ ﺷﺮﻛﺘﻲ ﻭ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩﻱ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻛﻨﺪ. ﻭ ﻣﺘﺸﻜﻞ ﺍﺯ ﭘﻨﺞ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﻫﻢ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺩﻭ ﻣﻮﻟﻔﻪ ﻳﻜﭙﺎﺭﭼﮕﻲ ﻭ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻳﺎﺑﻨﺪﮔﻲ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺑﺮ ﻣﻲ ﮔﻴﺮﺩ. ﭘﻨﺞ ﻣﻨﻈﺮ ﺳﻬﺎﻣﺪﺍﺭﺍﻥ، ﻣﻌﻴﺎﺭﻫﺎﻱ ﻛﻨﺘﺮﻝ، ﺍﺳﺘﻘﺮﺍﺭ ﻣﺤﻴﻄﻲ، ﺍﻫﺪﺍﻑ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺍﻱ ﻭ ﻣﻌﻴﺎﺭﻫﺎﻱ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩﻱ ﺩﺍﺧﻠﻲ
ﻣﻨﺸﻮﺭ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ 2002 ﻧﻴﻠﻲ ﻭ ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ ﻣﻨﻈﺮﻫﺎﻱ ﺑﻬﻢ ﻣﺮﺗﺒﻄﻲ ﺍﺯ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻫﻤﭽﻮﻥ ﺭﺿﺎﻳﺖ ﺫﻳﻨﻔﻌﺎﻥ، ﺁﻭﺭﺩﻩ ﺫﻳﻨﻔﻌﺎﻥ، ﺭﺍﻫﺒﺮﺩﻫﺎ، ﻓﺮﺁﻳﻨﺪﻫﺎ ﻭ ﺗﻮﺍﻧﺎﻳﻲ ﻫﺎ ﺭﺍ ﺗﺮﺳﻴﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ. ﺍﻳﻦ ﭼﺎﺭﭼﻮﺏ ﺗﺼﻮﻳﺮ ﻣﺘﻌﺎﺩﻟﻲ ﺍﺯ ﻛﺎﺭ ﺗﺠﺎﺭﻱ ﺭﺍ ﻛﻪ ﺍﺑﻌﺎﺩ ﺑﻴﺮﻭﻧﻲ ﻣﺜﻞ ﻣﻌﻴﺎﺭ ﻫﺎﻱ ﺫﻳﻨﻔﻌﺎﻥ ﻭ ﺍﺑﻌﺎﺩ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﻫﻤﭽﻮﻥ ﺭﺍﻫﺒﺮﺩ,ﻓﺮﺁﻳﻨﺪ, ﻭ ﻇﺮﻓﻴﺖ ﻭ ﻧﻴﺰ ﻣﻌﻴﺎﺭ ﻫﺎﻱ ﻣﺎﻟﻲ ﻭ ﻏﻴﺮﻣﺎﻟﻲ ﻣﺠﺘﻤﻊ ﺷﺪﻩ ﺭﺍﺗﺮﺳﻴﻢ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ.
SCOR 2005 انجمن زنجیره تامین یک مدل مرجع فرآیندی است که برای ارزیابی پیکره زنجیره تامین توسعه یافته. این مدل برنامه های عملیاتی و شاخص های فراوانی را جهت برآوردن اهداف استراتژیک در اختیار قرار می دهد. پنج فرآیند اصلی این مدل عبارتند از: برنامه ریزی، منابع، تولید، تحویل و بازگشت
2-2-4- ارزیابی عملکرد در زنجیره تامینیک تعریف کلی و قابل قبول از زنجیره تامین عبارت است از: « زنجیره تامین ، زنجیره ای است که همه فعالیتهای مرتبط با جریان کالا و تبدیل مواد از مرحله تهیه مواد اولیه تا مرحله تحویل کالای نهایی به مصرف کننده را شامل می شود ». مدیریت زنجیره تامین را می توان متشکل از سه مولفه مدیریت لجستیک، مدیریت اطلاعات و مدیریت روابط و اعضا دانست، که ارزیابی عملکرد می تواند در هر یک از این سه مولفه موجب پیشبرد اهداف سازمان گردد.
در مطالعات انجام گرفته در ارزیابی عملکرد زنجیره تامین شاخص های مختلفی در هر یک از سه مولفه مدیریت زنجیره تامین مورد بررسی قرار گرفته اند. در مدیریت لجستیک عواملی همچون تحویل به موقع کالا و خدمات، حمل و نقل سالم و به موقع، حفاظت از محیط زیست، عملکرد لجستیک معکوس، کاهش هزینه حمل و نقل و افزایش سطح خدمت دهی مورد ارزیابی قرار گرفته اند. در بحث مدیریت اطلاعات شاخص های بررسی شده عبارتند از میزان جریان اطلاعات در سطح زنجیره، هزینه مصرفی جهت ارتباط بین اجزا، امنیت انتقال اطلاعات، میزان بوروکراسی اداری و نظارت بر دیدگاه مشتریان. به همین ترتیب فاکتورهای ارزیابی عملکرد در مدیریت روابط و اعضا زنجیره تامین شامل انتخاب اجزا مختلف زنجیره بر اساس عملکردشان، بررسی عملکرد تامین کنندگان، بررسی رشد و آموزش اجزا، سهولت روابط بین اجزا زنجیره، عملکرد قیمت گذاری و هماهنگی بین اجزا می باشند.
مقالات مختلفی در این راستا مورد مطالعه قرار گرفتهاند که خلاصهای از آنها در جدول 2-2 آمدهاست.
همچنین دسته بندی موضوعی این مطالعات در جدول ... آورده شده است. همانطور که مشاهده میشود تنها یک مقاله از تئوری بازیها در این خصوص بهره برده است.
جدول 2-2- مقالات بررسی شده در ارزیابی عملکرد زنجیره تامین
نویسنده عنوان سال ابزارهای استفاده شده رویکرد و توضیحات
گوآنسکاران و دیگران A framework for supply chain performance measurement 2004 literature review با بررسی پژوهش های انجام گرفته در رابطه با SCM به معرفی معیارهای مهم در این خصوص می پردازد. این معیار ها در مطالعات بعد از این مقاله بسیار مورد استفاده قرار گرفته اند.
هروانی و دیگران Performance measurement for green supply chain management 2005 literature review با بررسی پژوهش های گذشته به ارائه یک چهاچوب کلی در زمینه ارزیابی عملکرد زنجیره تامین سبز (محیطی) با ارائه شاخص های اساسی در این زمینه پرداخته است.
باگوات و شارما Performance measurement of supply chain management: A balanced scorecard approach 2007 BSC در این مقاله با استفاده از مرور کلی بر ادبیات موضوعی BSC و SCM معیارها و شاخص هایی کلی برای ارزیابی عملکرد متوازن در همه زمینه ها ارائه شده است.
باگوات و شارما An application of the integrated AHP-PGP model for performance measurement of supply chain management 2009 BSC
&
AHP-PGP در این مطالعه پس از تعیین معیارهای سنجش عملکرد در سه سطح استراتژیک، تاکتیکال و عملیاتی و تعیین اوزان به وسیله AHP، با استفاده از یک مدل برنامه ریزی آرمانی با سه تابع هدف عملکرد کلی را بهینه می نماید.
جیان چی و دیگران Improving supply chain performance management: A sys--atic approach to analyzing iterative KPI accomplishment 2009 مقادیر ویژه و یک ابزار ابتکاری این مقاله چهارچوبی در قالب یک رویکرد سیستماتیک برای تحلیل تکرار شونده شاخص های کلیدی عملکرد ارائه نموده است. این چهاچوب وابستگی بین مجموعه KPIها را مورد تجزیه و تحلیل کمی قرار می دهد.
آدرین چیا و دیگران Performance measurement in supply chain entities:balanced scorecard perspective 2009 BSC هدف اولیه این مطالعه بررسی شاخه های ارزیابی عملکرد در سطح مدیران اجرایی برتر سازمان می باشد و تطبیق آنها و پیاده سازی آنها در قالب 4 عامل BSC.
شاوو و دیگران Developing environmental supply chain performance measures 2010 literature review بررسی کلی بر روی شاخص ها و عوامل کلیدی موثر بر زنجیره های تامین محیطی و سبز انجام داده است. و چارچوبی بر اساس مرور ادبیات گذشته ارائه نموده است.
بیلگیاردی و بوتانی Performance measurement in the food supply chain: a balanced scorecard approach 2010 Delphi technique
و
BSC در این مطالعه پس از مرور ادبیات مباحث مطروحه، به تعیین شاخص های ارزیابی عملکرد با استفاده از تکنیک Delphi و پیاده سازی آنها در دو شرکت صنایع غذایی بوسیله BSC پرداخته است.
ادامه جدول 2-2- مقالات بررسی شده در ارزیابی عملکرد زنجیره تامین
نویسنده عنوان سال ابزارهای استفاده شده رویکرد و توضیحات
گانگا و کارپینتی A fuzzy logic approach to supply chain performance management 2011 Fyzzy logic
&
SCOR در این مقاله با ارائه یک ابزار نوین به تحلیل در رابطه با شخاص های ارزیابی عملکرد در محیط عدم قطعیت می پردازد. نویسنده با استفاده از تعاریف منطق فازی روابط بین شاخص ها را در دو سطح مدل SCOR مورد بررسی قرار می دهد.
ارول و دیگران A new fuzzy multi-criteria framework for measuring sustainability performance of a supply chain 2011 Fuzzy entropy
&
fuzzy multi-attribute utility (FMAUT) پس از تعیین برخی از شاخص های مربوط به زنجیره تامین پایدار و وزن دهی آن ها توسط آنتروپی فازی به ارزیابی عملکرد زنجیره تامین بر اساس شاخص ها، به وسیله FMAUT پرداخته است.
ال- باز Fuzzy performance measurement of a supply chain in manufacturing companies 2011 Fuzzy AHP ابتدا به تحلیل شاخص ها و فاکتور های مهم پرداخته و پس از تعیین آنها با استفاده از AHP فازی درجه اهمیت هر یک را مشخص نموده. در ادامه با استفاده از ساختار تابع عضویت و تعیین Ruleهایی به تصمیم گیری در رابطه با عملکرد دپارتمان های مختلف می پردازد.
نایینی و دیگران Designing a mixed performance measurement sys-- for environmental supply chain management using evolutionary game theory and balanced scorecard: A case study of an auto industry supply chain 2011 BSC و تئوری بازی های تکاملی با ترکیب دو رویکرد BSC و تئوری بازی های تکاملی به تدوین بهترین ترکیب استراتژی های مربوط به هر شاخص برای یک زنجیره تامین محیطی پرداخته است.
وون چو و دیگران A framework for measuring the performance of service supply chain management 2012 Fuzzy AHP پس از بررسی شاخص های مربوط به زنجیره تامین خدماتی بر اساس سه سطح عملکرد استراتژیک، تاکتیکال و عملیاتی روشی برای اندازه گیری عملکرد با استفاده از AHP فازی ارائه می نماید.
یوسال An integrated model for sustainable performance measurement in supply chain 2012 DEMATEL و تئوری گراف و روش ماتریسی پس از تعیین شاخص هایی مربوط به زنجیره تامین پایدار، با استفاده از روش DEMATEL تاثیر آنها را بر یکدیگر سنجیده و سپس با روش تئوری گراف 3 شرکت گزینه ها را با هم مقایسه می نماید.
جدول2-3- دسته بندی موضوعی مقالات
ابزار و رویکرد مورد استفاده نوع زنجیره تامین فضای تصمیم گیری
مطالعات مرور ادبیات BSC تصمیم گیری چند معیاره تئوری بازی مدل سازی ریاضی منطق فازی تحلیل اوزان و وابستگی محیطی (سبز) خدماتی کلی قطعی فازی
گوآنسکاران و دیگران (2004) * * * هروانی و دیگران (2005) * * * باگوات و شارما (2007) * * * * باگوات و شارما (2009) * * * * * * * جیان چی و دیگران (2009) * * * آدرین چیا و دیگران (2009) * * * * شاوو و دیگران (2010) * * * بیلگیاردی و بوتانی (2010) * * * * گانگا و کارپینتی (2011) * * *
ارول و دیگران (2011) * * * *
ال- باز (2011) * * * *
نایینی و دیگران(2011) * * * * * وون چو و دیگران (2012) * * * * *
یوسال (2012) * * * * 2-3- کارت امتیازی متوازن
همانطور که در فصل اول گفته شد روش BSC در سال 1992 برای اولین بار توسط کاپلان و نورتون در راستای انجام یک ارزیابی عملکرد متوازن در همه جهات سازمان، اعم از مالی و غیر مالی، ارائه شد. رویکرد امتیازدهی متوازن شرکت ها و سازمان ها را نسبت به چهار دیدگاه: یادگیری و رشد، فرآیند داخلی، مشتریان و مالی مورد ارزیابی قرار می دهد. این رویکرد، سیستمی را به مدیران معرفی می کند که به آنها در عملیاتی نمودن استراتژی های سازمان کمک می کند (کاپلان و نورتن، 2006). شکل 2-2 شمای کلی مدل BSC ارائه شده توسط نورتن و کاپلان را در 1996 را نشان میدهد.

شکل 2-2 شمای کلی مدل BSC ارائه شده توسط نورتن و کاپلان
فواید زیادی برای این ابزار در مطالعات مختلف معرفی شده است که برخی از آنها عبارتند از:
1. تنها تعداد کمی از شاخصه های عملکردی نیاز به چک کردن، به صورت هر چند وقت یک بار، دارند (نیلی، 1998).
2. به عنوان پلی بین زمینه های مختلف عمل می کند (زمینه های مالی و غیر مالی) (کاپلان و نورتن، 1996).
3. رسم نمودارهای حلقه ای علت و معلولی برای بهبود طرح های استراتژیک (کاپلان و نورتن، 1996؛ لی و دیگران، 2009).
4. بهبود مدیریت اطلاعات در سازمان ها (هوآنگ، 2009؛ بابیلو و دیگران، 2009).
در عین حال برخی از محدودیت ها نیز برای این روش مطرح شده است که عبارتند از:
1. رابطه علیت یک طرفه بسیار ساده می باشد: استفاده تنها از حلقه های علت و معلول به نظر مشکل ساز می آید (ریچموند، 2001).
2. BSC علت و معلول را رد طول زمان جدا نمی سازد: بعد زمان به عنوان یکی از پارامترهای BSC در نظر گرفته نشده است (لی و دیگران، 2008؛ کبکی، 2009).
3. BSC مکانیزمی در جهت انتخاب بهترین مقیاس عملکرد ارائه نمی دهد (کبکی، 2009؛ لیانگ و دیگران، 2006).
4. BSC زنجیره های ارزش را برای سازمان انتخاب نمی کند: BSC نمی توان زنجیره های ارزش را در عملیات استراتژیک تعریف نماید (یوکسل و داگدویرن، 2010).
5. BSC برای کنترل آنلاین به اندازه کافی پویا نمی باشد (آکرمنس و اورسچات، 2002؛ پففر و ساتن، 2000).
در موارد مختلفی کارت امتیازی متوازن مورد استفاده قرار گرفته است. در تحقیقی که در سال 2005 بر روی شرکتهای آمریکایی صورت گرفت نشان داد که 64 درصد این شرکتها از کارت امتیازی متوازن برای ارزیابی سازمان خود استفاده مینمایند.(گومباس سال 2005) یانگ و تونگ در سال 2006 برای ارزیابی نظام بیمارستانی از کارت امتیازی متوازن استفاده کردهاند. همچنین این روش برای ارزیابی واحدهای تولید برق با سوخت فسیلی توسط رزمی و همکارانش در سال 2008 مورد استفاده قرار گرفته است. سبسی این نظام را برای کمک به پیادهسازی نظام ERP در صنعت پارچه در تایوان در سال 2009 مورد استفاده قرار داد. لی و همکارانش در سال 2008 از رویکرد کارت امتیازی متوازن برای ارزیابی بخش IT واحدهای تولیدی در کشور تایوان استفاده نمودهاند. کانجی در سال 2002 کارت امتیازی متوازن را برای ارزیابی مدلهای کسب و کار مورد استفاده قرار داده است.
در سال 2007 باگوات و شارما با بررسی مطالعات گذشته در زمینه ارزیابی عملکرد زنجیره تامین، از جمله مقالات آقای گوآنسکاران در سال های 2001 و 2004، به جمع آوری شاخص های مهم در ارزیابی عملکرد زنجیره تامین پرداختند. در ابتدا این شاخص ها را به دودسته مالی و غیر مالی تقسیم کردند. در این مقاله پس از مرور ادبیات گذشته یک چارچوب کلی از شاخص های ارزیابی عملکرد زنجیره تامین در قالب چهار معیار کلی BSC ارائه شده است. پس از ارائه این چهارچوب کلی این معیار ها در 3 شرکت کوچک و متوسط کشور هند مورد ارزیابی قرار داده شدند.
در مقالات مختلفی از معیارهای BSC به همراه یک یا چند ابزار دیگر برای ارزیابی عملکرد در زنجیره تامین استفاده شده است. باگوات و شارما در سال 2009 با استفاده از مطالعه پیشین خود و چارچوبی که برای شاخص های BSC در زنجیره تامین معرفی کرده بودند، و با استفاده از یک روش جدید که ترکیبی از فرآیند سلسله مراتبی (AHP) و برنامه ریزی چند هدفه با روش برنامه ریزی آرمانی پیشگیرانه (PGP) می باشد، به انجام یک مطالعه موردی در کشور هند پرداخته است.
در همین راستا بیلگیاردی و بوتانی در سال 2010 با استفاده از مطالعات باگوات و شارما یک چارچوب کلی از معیارهای BSC را در رابطه با زنجیره تامین صنایع غذایی ارائه نمودند. از آنجا که مورد مطالعاتی این پایان نامه نیز یک شرکت تولیدی صنایع غذایی میباشد از این چارچوب کلی استفاده نمودهایم. در این مقاله که در دو کارخانه صنایع غذایی کشور ایتالیا انجام شده است در هر جنبه کارت امتیازی متوازن چند معیار اندازه گیری ارائه شده است. نتایج کلی این پژوهش در جدول 2-4 آورده شده است.
از دیگر مطالعاتی که با استفاده از ترکیب BSC و ابزار دیگر در این خصوص انجام گرفته است می توان به مقاله ای که آقای نائینی و همکارانش در سال 2011 ارائه نموده اند اشاره نمود. در این مقاله با مطالعه بر روی یک زنجیره تامین خودرو سازی در ایران، برای هر یک از 4 معیار BSC تعدادی استراتژی تعریف شد. سپس با استفاده از تئوری بازی های تکاملی به بهترین ترکیب استراتژیک برای این 4 معیار، که هر کدام به عنوان بازیکنان این بازی تعریف شدند، دست یافته است.
در سال 2013 جعفری و همکارانش با استفاده از کارت امتیازی متوازن، تحلیل مسیر و تئوری بازیهای مشارکتی به تعیین روابط علیتی شاخصهای توسعهای علم و فناوری در بخش خصوصی صنعتی پرداختند. در این مطالعه با تلفیق سه ابزار ذکر شده به یک ترکیب مناسب از معیارهای اندازه گیری عملکرد دست یافتند.
جدول 2-4- چارچوب کلی ارزیابی عملکرد زنجیره تامین صنایع غذایی مبتنی بر BSC، ارائه شده توسط بیلگیاردی و بوتانی (2010)
4 منظر BSC معیارهای عملکرد
مالی نسبت سود خالص به بهره وری
نرخ بازگشت سرمایه گذاری
نوسانات بودجه
سطح مشارکت تامین کننده و خریدار
میزان فروش نسبت به میزان برنامهریزی طرح های صرفه جویانه در هزینه تامین کننده
قابلیت اطمینان تحویل
هزینه هر ساعت تولید
هزینه حمل و نقل اطلاعات
نرخ رد تامین کننده
مشتریان زمان پرس و جو مشتری
سطح ارزش دریافتی مشتری از محصول
گستره محصولات و خدمات
لیدتایم سفارش
انعطافپذیری سیستم خدمات به نیازهای مشتری
سطح مشارکت تامین کننده و خریدار
عملکرد تحویل
اثربخشی روش ارائه فاکتور پاسخگویی به تحویل فوری
قابلیت اطمینان تحویل
اثربخشی برنامه ریزی توزیع سازمانی
هزینه حمل و نقل اطلاعات
کیفیت مستند سازی های تحویل
امتیازات ناشی از نظرسنجی از مشتریان
کیفیت کالاهای تحویل داده شده
دستیابی به محموله های دریافتی بدون ناقصی
فرآیند داخلی زمان چرخه کل زنجیره تامین
کل زمان جریان مالی
انعطافپذیری سیستم خدمات به نیازهای مشتری
لیدتایم تامین کننده در برابر هنجارهای صنعت
میزان محموله های بدون ناقصی تامین کننده
میزان دقت تکنیک های پیش بینی
زمان چرخه توسعه محصول
زمان چرخه سفارش خرید
زمان چرخه فرآیند برنامه ریزی میزان استفاده از ظرفیت
هزینه کل موجودی شامل:
سطح سهام ورودی
کار در حال اجرا
ارزش اسقاط
کالاهایی تمام شده در حمل
نرخ رد تامین کننده
اثربخشی زمان چرخه سفارش خرید
نوسانات تحویل
نوآوری و یادگیری کمک های تامین کننده در حل مشکلات فنی
توانایی تامین کننده برای پاسخگویی به مشکلات کیفیت
طرح های صرفه جویی در هزینه های تامین کننده
میزان استفاده از تجهیزات و تکنولوژی نوین
میزان استفاده از ظرفیت
روش های ثبت سفارش سرانه آموزشی پرسنل
زمان چرخه توسعه محصول
انعطافپذیری سیستم خدمات به نیازهای مشتری
سطح مشارکت تامین کننده و خریدار
گستره محصولات و خدمات
سطح ارزش دریافتی مشتری از محصول
2-4- تحلیل مسیر
کارت امتیازی متوازن فرض میکند که روابط علی و معلولی بین چهار وجه آموزش و رشد سازمانی، وجه فرآیندهای داخلی، وجه مشتری و وجه مالی برقرار میباشد (کاپلان و نورتن، 1996). این روابط بسیار مهم هستند برای اینکه به مدیریت اجازه میدهند تا عملکرد را برخلاف روشهای سنتی بر اساس معیارهای غیر مالی اندازه بگیرد و از آن برای پیشبینی کارایی مالی سازمان استفاده کند. از طرف دیگر یک رابطه علی و معلولی نیازمند یک فاصله زمانی بین علت و اثرش میباشد. بنابراین ایجاد رابطه واقعی بین تمام وجوه کار سختی میباشد. روشهای مختلفی برای برقراری این روابط مورد استفاده قرار گرفته است از جمله استفاده از شاخص کلیدی عملکرد و استفاده از مدلسازی ریاضی. در این بین استفاده از روش تحلیل مسیر میتواند روش قابل اعتمادتری باشد.
2-4-1- مفاهیم و تعاریف تحلیل مسیر
تحلیل مسیر که برای نخستین بار از سوی سوویل رایت در 1934 به منظور توضیح روابط علیتی در جمعیتهای ژنتیکی توسعه یافت، گسترش روشهای رگرسیون و در حقیقت کاربرد رگرسیون چند متغیری در ارتباط با تدوین بارز مدلهای علی است. هدف آن به دست دادن برآوردهای کمی روابط علی بین مجموعهای از متغیرهاست. روابط بین متغیرها در یک جهت جریان مییابد و به عنوان مسیرهای متمایزی درنظر گرفته میشود. مفاهیم تحلیل مسیر در بهترین صورت از طریق ویژگی عمده آن یعنی نمودار مسیر که پیوندهای علی احتمالی بین متغیرها را آشکار میسازد، تبیین میشود. برای تهیه نمودار مسیر، اسامی متغیرها را نوشته و از هر متغیر پیکانی به سوی متغیر دیگری که معتقدیم در آن تاثیر دارد رسم میکنیم. برای درک بهتر مطلب ارجح است بین نمودارهای درونداد و برونداد تمایز قائل شویم. نمودار درونداد از پیش برای کمک به تحلیل رسم میشود و بیانگر پیوندهای علی پیش بینی شده از سوی فرضیه پژوهشگر است. اما نمودار برونداد آنچه را که واقعا در نتیجه تحلیل آماری به دست آمده است نشان میدهد.
همانطور که معینی و همکارانش در سال 1389 در مطالعه خود بیان میکنند، مزایای روش تحلیل مسیر در مقایسه با سایر روشها از جمله رگرسیون عبارتست از: مطلوبیت مدلهای آزمون ضرایب به صورت جداگانه، توانایی مدلهای آزمون با وابستگیهای چندگانه بین ضرایب.
2-4-2- انواع روابط بین متغیرها در نمودار مسیر
بین دو متغیر ممکن است روابط زیر برقرار باشد:
اثر مستقیم: بیانگر آن است که یا X علت Y و یا Y علت x است.
اثر غیر مستقیم: رابطه بین X و Y وقتی غیر مستقیم است که X علت Z است و Z نیز به نوبه خود در Y اثر دارد.
اثر کاذب: رابطه بین X و Y وقتی کاذب (یا تصنعی) است که Z علت X و Y باشد.
آثار تحلیل نشده: رابطه بین دو متغیر X و Y وقتی تحلیل نشده است که هر دوی آنها مستقل بوده و بنابراین تبیین پراش بین آنها از سوی مدل امکان پذیر نباشد.
برای درک بهتر روابط بین متغیرها در نمودار مسیر، ارتباط بین دو متغیر X و Y را در حالتهای مختلف زیر درنظر بگیرید:
1- وقتی همپراشی بین X و Y غیر علی یا کاملا کاذب باشد، ارتباط بین آنها با یک خم ساده بدون پیکان نشان داده میشود.
2- فقدان پیکان یا منحنی بیانگر آن است که بین دو متغیر همپراشی وجود ندارد.
3- وقتی ارتباط بین X و Y مبهم باشد، یعنی همپراشی بین آنها احتمالا علی یا کاذب و جهت علیت ممکن است از X به Y یا از Y به X باشد، یک منحنی یا پیکان دو سویه معرف همبستگی تحلیل نشده خواهد بود.
4- وقتی رابطه بین دو متغیر بخشی علی و بخشی کاذب باشد، این رابطه با یک منحنی (بدون جهت) و یک خط مستقیم جهتدار (یک سویه) نمایش داده میشود.
5- وقتی رابطه بین X و Y فقط علی و به بیان دیگر X علت Y باشد، این رابطه فقط با یک خط مستقیم جهتدار (پیکان یک سویه) نمایش داده میشود.
2-4-3- مروری بر ادبیات موضوعی تحلیل مسیر و ارزیابی عملکرد
همانطور که پیشتر گفته شد، روش تحلیل مسیر یک روش تحلیل چند متغیره میباشد که برای بررسی یک مجموعه از روابط که به صورت شکل مدل علیتی خطی نمایش داده میشوند، استفاده میگردد. این روش اولین بار از سوی سویل رایت به منظور توضیح روابط علیتی در جمعیتهای ژنتیکی ارائه شد. او از این مدل به منظور مطالعه آثار مستقیم و غیر مستقیم متغیرهای علت بر متغیرهای معلول استفاده نموده و هدف تحلیل مسیر را وسیلهای برای بیان منطقی همبستگی مشاهده شده بین متغیرهایی که مشمول روابط علی میباشند، عنوان نمود.
هوآنگ و همکارانش در سال 2007 میلادی این نظام را برای ارزیابی روابط مؤثر در حوزه مهندسی پزشکی مورد نظر قرار دادند.
منصوری و همکارانش در سال 1387 این فرآیند را برای تعیین عوامل مؤثر بر رضایت شغلی در میان کارکنان گمرک جمهوری اسلامی ایران مورد نظر قرار دادند. همچنین معینی و همکارانش در سال 1389 فرآیند تحلیل مسیر را در تعیین روابط میان شاخصهای عملکردی در نیروگاه حرارتی مورد بحث و بررسی قرار دادند.
کانجی و سا تحلیل مسیر را برای تحلیل کارت امتیازی کسب و کار ارائه شده توسط کانجی مورد استفاده قرار دادند. به علت اینکه آنها از دادههای جزئی متقاطع استفاده کرده بودند، روش آنها قادر نیست تا روابط داخلی بین هر چارچوب موجود را تعیین کند.
در این مطالعه از رویکرد برنی و همکارانش که روش چند متغیره تحلیل مسیر با دادههای طولی را برای تحلیل عوامل سازمانی مورد استفاده قرار دادهاند استفاده شده است. آنها در این رویکرد پس از شناسایی مؤلفههای مؤثر، ترسیمی از روابط علی و معلولی را مورد نظر قرار داده و سپس در قدم اول با بررسی همبستگی میان عوامل، روابط را با فرضهای آماری تحت آزمون t دوطرفه مورد سنجش قرار داده و در نهایت به کمک رگرسیون مقادیر ارتباط را مورد نظر قرار دادهاند.
فرض کنید دو متغیر X و Y موجود باشد، برای تعیین وجود و یا عدم وجود همبستگی بین این دو متغیر میبایست آزمون فرض H0:ρ=0H1:ρ≠0 که در آن ρ نماد ضریب همبستگی میان دو متغیر میباشد، را مورد بررسی قرار دهیم. آماره مناسب برای آزمون این فرضیه عبارتست از:
t0=rn-21-r2(2-1)
که در آن r ضریب همبستگی نمونه و برآوردگر ρ میباشد و به صورت زیر محاسبه میشود:
r=i=1nyi(xi-x)i=1n(xi-x)2i=1n(yi-y)212(2-2)
در این صورت، اگر H0:ρ=0 درست باشد، t0 داراری توزیع t با n-2 درجه آزادی است. بنابراین بایستی فرضیه صفر را رد کنیم اگر t0>tα2,n-2 که α نشناگر سطح اطمینان می باشد.
2-5- تئوری بازیها
نظریه بازیها شاخه ای از تحقیق در عملیات است که به مطالعه تصمیم گیری در شرایط تضاد منافع، میان تصمیم گیرندگان عاقل و هوشمند می پردازد و در بستر علم اقتصاد توسعه یافته است. طبق نظر رابینشتین و اسبورن، بازی، توصیفی از تعاملات استراتژیکی است که بین افراد تصمیم گیرنده (بازیکنان) رخ می دهد (اسبورن 1994). مایرسون نیز نظریه بازی ها را مطالعه مدل های ریاضی تعارض و همکاری بین تصمیم گیرندگان عاقل و هوشمند می داند. به همین دلیل از نظریه بازی ها تحت عناوین دیگری همچون تحلیل تعارض و یا نظریه تصمیم گیری تعاملی نیز یاد می کنند. نظریه بازی ها از تکنیک های ریاضی به منظور تجزیه و تحلیل مواردی که دو فرد یا بیشتر، ملزم به تصمیم گیری در شرایطی هستند که تصمیم هر یک از طرفین بر پیامد طرف دیگر تاثیرگذار است، استفاده می نماید.
در این بخش، ضمن گذری بر تاریخچه نظریه بازی ها به واسطه مروری بر ادبیات موضوعی نظریه بازی ها، برخی از مفاهیم، فرضیات و تعاریف اصلی آن ارائه می شود. سپس دو تئوری بازیهای مشارکتی و تئوری بازیهای تکاملی مورد بحث قرار خواهند گرفت.
2-5-1- فرضیات اساسی و مفاهیم پایه ایدر این بخش تلاش می شود فرضیات و مفاهیم پایه ای نظریه بازی ها بیان شود.

Related posts: